Η Οικολογική Συμπολιτεία του Μοριά για το θέμα του Ευρώτα

http://greenpeloponnisos.wordpress.com/

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ Π.Α. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Νεκρά ψάρια στον Ευρώτα: η θανατηφόρα κατάληξη πολλαπλών

ασθενειών του συστήματος

Απαιτούνται άμεσα λύσεις σε πολλά προβλήματα που χρονίζουν

Τις τελευταίες ημέρες επανήλθε στην επιφάνεια το θέμα της ρύπανσης του Ευρώτα, με την επανεμφάνιση

του “συνηθισμένου συμπτώματος”, της μαζικής θανάτωσης ψαριών του ποταμού.

Στην κατάσταση αυτή αντέδρασαν έντονα με ψήφισμά τους τα συμβούλια της Δημοτικής Κοινότητας

Σκάλας και των Τοπικών Κοινοτήτων των παρόχθιων περιοχών του Ευρώτα του Δήμου Ευρώτα. Στο

ψήφισμά τους, αποδίδουν τη μαζική θανάτωση ψαριών στη μόλυνση που προκλήθηκε από την

ανεξέλεγκτη απόρριψη στο ποτάμι λυμάτων ελαιοτριβείων και άλλων ρυπογόνων μονάδων. Η απόρριψη

αυτή σε συνδυασμό με τη χαμηλή για την εποχή ροή του ποταμού, αρκεί για να δημιουργηθούν συνθήκες

καταστροφικές για τη ζωή του ποταμού.

Η κατάσταση αυτή αποτελεί έγκλημα κατά των φυσικών πόρων της περιοχής και ιδιαίτερα κατά της

μοναδικής βιοποικιλότητας του Ευρώτα, οι εκβολές του οποίου αποτελούν περιοχή ενταγμένη στο δίκτυο

προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura 2000 ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης των τύπων οικοτόπων

και ειδών κοινοτικής σημασίαςi, ποταμό αναφοράς σε όλη την Πελοπόννησο.

Η μεγάλη σημασία του Ευρώτα για την Ελληνική και παγκόσμια βιοποικιλότητα είναι εύλογη, αφού το

ποτάμι φιλοξενεί 3 μοναδικά στον κόσμο είδη ψαριών (το Squalius keadicus που περιορίζεται

αποκλειστικά στους ποταμούς Ευρώτα και Βασιλοπόταμο και είναι ένα από τα πλέον απειλούμενα

ενδημικά ψάρια της Ελλάδας, το Pelasgus laconicus που απαντάται μόνο στους ποταμούς Ευρώτα και

Βασιλοπόταμο και στις πηγές της Κάτω Ασέας και τέλος το Tropidophoxinellus spartiaticus που η κατανομή

του περιορίζεται σε ρέματα της Ν. Πελοποννήσου)ii.

Δυστυχώς, η πραγματική προστασία του Ευρώτα και των ποταμών της χώρας είναι σχεδόν ανύπαρκτη.

Παρότι έχουν προηγηθεί δεκαετίες συζητήσεων και συγχρηματοδοτούμενων ερευνητικών προγραμμάτων

σε σχέση με τα λύματα των ελαιοτριβείων. Παρότι έχουν περάσει 11 χρόνια από τη θέσπιση της Οδηγίας

2000/60 για την προστασία των υδάτων. Παρότι έχουμε χορτάσει από πολιτικές δηλώσεις ευαισθησίας για

τη σημασία των ποταμιών και της βιοποικιλότητας της χώρας μας.

Γιατί είναι ευκολότερα τα λόγια από τη βούληση. Ταυτόχρονα, με την αναδιοργάνωση των κρατικών

υπηρεσιών λόγω «Καλλικράτη», βρισκόμαστε σε ένα διάστημα όπου το περιβάλλον είναι απροστάτευτο.

Η παράταξη της Οικολογικής Συμπολιτείας του Μοριά και ο υπογράφων το παρόν Περιφερειακός της

Σύμβουλος Λ. Μπούκλης, σε συνεργασία με τους Οικολόγους-Πράσινους Πελοποννήσου και ιδιαίτερα της

Λακωνίας, θεωρούμε πως από την κατάσταση αυτή προκύπτουν πολλά ερωτήματα προς τις πολιτικές

αρχές :

Γνωρίζουν οι αρχές της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης Πελοποννήσου (αλλά και του Δήμου Ευρώτα), τα

αίτια της πρόσφατης οικολογικής καταστροφής στον Ευρώτα; Τι έχουν κάνει ώστε τουλάχιστον να

βρουν ποιος ή ποιοι ευθύνονται για την καταστροφή; Έχουν ξεκινήσει κάποια διαδικασία για να

αντιμετωπίσουν το θέμα;

Γνωρίζουν οι αρχές της Π.Α. Πελοποννήσου (αλλά και των Δήμων από τους οποίους διέρχεται ο

Ευρώτας), ποιες ακριβώς είναι και που είναι οι μονάδες και τα σημεία από τα οποία ρίχνονται

απόβλητα στον Ευρώτα; Γνωρίζουν ότι πρέπει να παρακολουθείται η ποιότητα των νερών του ποταμού

και να διατηρείται σε «καλή κατάσταση»;

Για την προστασία των εκβολών του Ευρώτα. Η οριοθετημένη «προστατευόμενη» περιοχή παραμένει

χωρίς Φορέα Διαχείρισης. Με απλά λόγια, δεν υπάρχει καμία θεσμοθετημένη αρχή που να νοιάζεται και

να παρακολουθεί συνολικά για την περιβαλλοντική προστασία αλλά και για την περιβαλλοντικά βιώσιμη

οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Ο ορισμός της περιοχής ως προστατευόμενης αποτελεί έτσι κενό

γράμμα.

Τι σκοπεύουν λοιπόν να κάνουν οι αρχές της Περιφερειακής ΑυτοδιοίκησηςΠελοποννήσου (αλλά και

του Δήμου Ευρώτα), ώστε να αποκτήσει η χαρακτηρισμένη ως προστατευόμενη περιοχή των εκβολών

του Ευρώτα την πραγματική θεσμική θωράκιση που χρειάζεται;

Για την καταπολέμηση περιβαλλοντικών εγκλημάτων όπως η ανεξέλεγκτη και παράνομη απόρριψη

λυμάτων στα ρέματα και τα ποτάμια. Ο Νόμος 1650/1986 προβλέπει τη σύσταση «με απόφαση

νομάρχη» ειδικών Κλιμακίων Ελέγχου Ποιότητας Περιβάλλοντος (Κ.Ε.Π.ΠΕ.) για τον έλεγχο τέτοιων

περιβαλλοντικών παρανομιών, με δικαιοδοσία να διενεργούν αυτοψίες σε εγκαταστάσεις ή

δραστηριότητες ιδίως όταν πιθανολογείται ότι η λειτουργία τους υποβαθμίζει το περιβάλλον, να κάνουν

τις απαραίτητες συστάσεις, έως και να εισηγούνται τις επιβλητέες κυρώσειςiii.

Στα Κ.Ε.Π.ΠΕ. μετέχουν στελέχη «της νομαρχίας» (τώρα της Π.Α.) και του Υπουργείου Περιβάλλοντος, ενώ

μπορούν να μετέχουν και εκπρόσωποι του Δήμου στην περιοχή του οποίου γίνεται ο έλεγχος. Εξαιτίας των

διοικητικών αναδιαρθρώσεων που προέκυψαν με τον Καλλικράτη και τις εκτεταμένες μετατάξεις

προσωπικού, είναι αμφίβολο εάν σήμερα λειτουργούν τα Κλιμάκια Ελέγχου Ποιότητας Περιβάλλοντος,

ακόμα και σε εκείνους τους Νομούς όπου είχαν όντως συγκροτηθεί και λειτουργούσαν στο παρελθόν.

Τι σκοπεύουν λοιπόν να κάνουν οι αρχέςτης Π.Α. Πελοποννήσου ώστε να συγκροτηθούν και να

ενεργοποιηθούν σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα τα Κλιμάκια Ελέγχου Ποιότητας Περιβάλλοντος για να

έχουν οι πολίτες και η Αυτοδιοίκηση έναν πραγματικό ελεγκτικό μηχανισμό για την προστασία του

περιβάλλοντος στη διάθεσή τους;

Για τα αστικά λύματα. Παρότι η ανακοίνωση των τοπικών φορέων εστιάζει στα λύματα ελαιοτριβείων και

άλλων ρυπογόνων μονάδων, είναι γνωστό ότι τα αστικά λύματα είναι άλλη μία πηγή ρύπανσης του

Ευρώτα.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε Τεχνική Έκθεση του ερευνητικού προγράμματος LIFE-EnviFriendly

που ολοκληρώθηκε το 2009, «σε ολόκληρη την λεκάνη απορροής [του Ευρώτα] λειτουργεί μια μονάδα

επεξεργασίας υγρών αποβλήτων (στη Σπάρτη). Το μεγαλύτερο ποσοστό των οικισμών της περιοχής

εξυπηρετείται από βόθρους και σηπτικές δεξαμενές. Εξαιτίας της έλλειψης κατάλληλης υποδομής για την

υποδοχή των βοθρολυμάτων, η συνήθης πρακτική που ακολουθείται σήμερα είναι η ανεξέλεγκτη διάθεσή

τους στον ποταμό Ευρώτα και σε ρέματα και παραποτάμους του, ακόμα και σε λακκούβες στην επιφάνεια

του εδάφους. Η πρακτική αυτή οδηγεί σε σημαντική ρύπανση και ενίσχυση του φαινομένου του

ευτροφισμού»iv.

Τι σκοπεύουν λοιπόν να κάνουν οι αρχές της Π.Α. Πελοποννήσου ώστε να πάψει το έγκληματης

απόρριψης αστικών λυμάτων στον ποταμό Ευρώτα;

Για τα υγρά λύματα των ελαιοτριβείων. Είναι γνωστό ότι από τα ελαιουργεία που λειτουργούν στο νομό

Λακωνίας, τα 91 βρίσκονται μέσα στα όρια της λεκάνης απορροής του ποταμού Ευρώταv και ότι κάθε

ελαιοτριβείο (φυγοκεντρικό τριών φάσεων, όπως είναι τα περισσότερα) παράγει περίπου 1.000 λίτρα

υγρών λυμάτων (λιόζουμα, κατσίγαρο) ανά τόνο επεξεργάσιμου ελαιόκαρπουvi. Υγρά λύματα που έχουν

υψηλό ρυπαντικό φορτίο λόγω των οργανικών ουσιών που περιέχουν και που είναι τοξικά για μερικούς

οργανισμούς λόγω του υψηλού περιεχομένου τους σε φαινόλες και σε άλατα με υψηλή οξύτηταvii.

Σύμφωνα με τις αρμόδιες υπηρεσίες «η συνηθισμένη πρακτική διάθεσης αυτών των λυμάτων στην

περιοχή είναι η διάθεση με ή χωρίς επεξεργασία σε ρέματα και σε δεξαμενές εξατμισοδιαπνοής ενώ σε

περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές ή όπου υπάρχουν παράπονα κατοίκων ακολουθείται συνδυασμός

της δεξαμενής εξάτμισης και διάθεση του εναπομείναντος αποβλήτου σε υπεδάφια πεδία»viii. Με απλά

λόγια, είναι κανόνας και όχι εξαίρεση οι συνθήκες που οδηγούν σε τακτικές περιβαλλοντικές καταστροφές

σαν την πρόσφατη στον Ευρώτα.

Παρά τις δεκαετίες συζητήσεων και προβληματισμού για τον τρόπο διαχείρισης των λυμάτων αυτών, το

σχετικό νομοθετικό πλαίσιο είναι ακόμα ασαφέςix. Μία από τις δυνατότητες που είχαν οι Νομαρχιακές

Αυτοδιοικήσεις ήταν η έκδοση Τοπικής Υγειονομικής Διάταξης, με τις υποχρεώσεις των υπεύθυνων

λειτουργίας των ελαιοτριβείων και σε ότι αφορά τη διάθεση των αποβλήτωνx. Είναι όμως άγνωστο αφενός

το αν υπάρχουν τέτοιες Υγειονομικές Διατάξεις σε ισχύ στη Λακωνία και τους άλλους Νομούς της

Πελοποννήσου, και αφετέρου το αν έχουν κάποιο πραγματικό αντίκρισμα.

Τεχνικά υπάρχουν πολλές λύσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος της διαχείρισης των υγρών

λυμάτων των ελαιοτριβείων. Συνήθως «κολλάνε» στο οικονομικό, γιατί πολλές από αυτές είναι τόσο

ακριβές που στην πράξη σημαίνουν τον οικονομικό στραγγαλισμό των περισσότερων ελαιοτριβείων –

άλλωστε πρόκειται για εποχικές και μικρές συνήθως εγκαταστάσεις.

Μία από τις λύσεις που προτείνεται ως οικολογική και οικονομική από ορισμένους ειδικούς ερευνητές,

είναι η μέθοδος της (υπό όρους και παρακολούθηση) ελεγχόμενης απευθείας εδαφικής διάθεσης των

λυμάτων, καθώς και μια παραλλαγή της, η μέθοδος της εδαφικής διάθεσης μετά από εξουδετέρωση και

αποθήκευση.

Οι λύσεις αυτές έχουν υιοθετηθεί θεσμικά (με σχετικούς νόμους και οδηγίες) από όλες τις άλλες

Ευρωπαϊκές Μεσογειακές χώρες, πλην της Ελλάδαςxi. Εδώ, έχουν μελετηθεί σε βάθος από ερευνητικά

ινστιτούτα του ΕΘΙΑΓΕ, μεταξύ των οποίων και το Ινστιτούτο Ελαίας Καλαμάτας. Του οποίου όμως έχει ήδη

ανακοινωθεί η κατάργηση στο πλαίσιο της συγχώνευσης των ΕΘΙΑΓΕ-ΟΓΕΕΚΑ-ΟΠΕΓΕΠ στον ενιαίο «Εθνικό

Οργανισμό Αγροτικής Έρευνας, Εκπαίδευσης και Ποιότητας»xii, με ορατό αποτέλεσμα να μένει η

Περιφέρεια Πελοποννήσου χωρίς γεωργικό ερευνητικό κέντρο αλλά και να κινδυνεύει να χαθεί όλη η

τεχνογνωσία που διαθέτει η Περιφέρεια για τη διαχείριση των υπολειμμάτων ελαιοτριβείων.

Ποια συνολική πολιτική σκοπεύουν λοιπόν να ασκήσουν οι αρχές της Π.Α. Πελοποννήσου στο θέμα της

διαχείρισης των υγρών λυμάτων τω ελαιοτριβείων;

Τι σκοπεύουν να κάνουν οι αρχές της Π.Α. Πελοποννήσου ώστε να εκδοθούν και να ενεργοποιηθούν

αποτελεσματικά Τοπικές Υγειονομικές Διατάξεις με τις υποχρεώσεις των υπεύθυνων λειτουργίας των

ελαιοτριβείων και σε ότι αφορά τη διάθεση των αποβλήτων τους;

Τι σκοπεύουν να κάνουν οι αρχές της Π.Α. Πελοποννήσου ώστε να εκδοθεί οδηγία που να επιτρέπει

(υπό όρους και έλεγχο) την ελεγχόμενη εδαφική διάθεση υγρών λυμάτων ελαιοτριβείων;

Τι σκοπεύουν να κάνουν οι αρχές της Π.Α. Πελοποννήσου, ώστε να διεκδικήσει και να εξασφαλίσει τη

συνέχιση της λειτουργίας του Ινστιτούτου Ελαίας Καλαμάτας του ΕΘΙΑΓΕ –του uc2μμοναδικού γεωργικού

ερευνητικού κέντρου της Περιφέρειας Πελοποννήσου